Bir Ülkede Döviz Neden Yükselir?

Dünyanın küreselleşmesi ile birlikte ülkelerin birbirleri ile olan ilişkileri artmıştır. Artan bu ilişkiler ticari sektörlere de yansımıştır. Her ülke diğer ülkeler karşısında mali olarak güçlü olmaya çalışmıştır. Bunun neticesinde de döviz adında bir ticari alan oluşmuştur. Peki döviz ne anlama gelir? Neden yükselir? Gelişmişlik düzeyi ile ilgili midir?

Döviz ne anlama gelir?

 

En basit şekilde tanımlamak gerekirse: Döviz, bir ülkenin para biriminin diğer ülkelerin para birimleri karşısındaki değer gücüdür. Bu değer gücü temel olarak alım gücü anlamına da gelmektedir. Yani ülkenin vatandaşlarının standart ürünlere karşı ödediği temel ücrettir.

Döviz neden yükselir? Dövizi etkileyen faktörler nelerdir?

 

Döviz yükselmesi konusunu ele alacak olursak döviz 2 alana ayrılabilir. Bunlardan biri tüm para birimlerine karşı döviz kuru diğeri ise sadece bir para birimine karşı döviz kurudur.

Tüm para birimlerine karşı döviz kuru ülkenin kendi para biriminin diğer tüm ülkelere karşı gücünü gösterir. Yani bir ülkede tüm döviz kurları(Dolar, Euro, Pound) aynı anda yükselirse bu, ülkenin para biriminin değer kaybettiğini gösterir. Tek bir para birimi karşısındaki değer azalırsa bu, o para biriminin değerlendiğinin göstergesidir.

Döviz kuru yani milli para biriminin gücü birkaç etkene bağlı olarak değişir.

Ekonomik istikrar

 

Bir ülke eğer uzun süreçler boyunca belli bir ekonomik istikrar yakalarsa bu o ülkenin döviz kuruna olumlu yansır. Eğer uzun süreçler boyunca bir ekonomik istikrar sağlayamazsa döviz kuru olumsuz etkilenir ve zaman içerisinde yükselir. Ekonomik istikrarın döviz kurunu etkilemesinin nedeni ise istikrarlı ekonominin yatırımcılara güven vermesidir. Yatırımcı bir ülkenin ekonomik istikrar içerisinde olduğunu görürse o ülkeye yatırım yapar ve o ülkede belli başlı harcamalarda bulunur. Bu da ilgili ülkenin ekonomisini olumlu etkiler. Tabi yatırımcı ülkenin ekonomik istikrar içerisinde olmadığını görürse ülkeye yatırım yapmaz. Bu da haliyle o ülkeyi olumsuz etkiler.

Siyasi istikrar

 

Bir devlet gerek aldığı kararlar gerek ise sunduğu ekonomik politikalar ile vatandaşlarına ve yatırımcılarına güven verebilir. Verdiği güven yatırımcının devlete olumlu bakmasını sağlar. Ayrıca siyasi istikrar diğer devletler ile olan ilişkileri de geliştirir. Bu durum haliyle döviz kuruna olumlu yansır. Siyasi istikrar sağlayamayan ülkeler diğer ülkeler karşısında zayıf düşerler.

İthalat-ihracat yani üretim-tüketim

 

Döviz kurunu etkileyen en önemli faktörlerden biri, ülkenin ihracat ve ithalat miktarıdır. Bir ülke eğer parasal olarak ihracat miktarından fazla ithalat miktarına sahipse belli bir süre sonra borçlanmaya gider. Bu borçlanma ülkenin cari açık vermesine neden olur. Üretim yani ihracat kazancı düşük olan ülkeler diğer ülkelere göre ekonomik olarak güçsüz kalırlar.

Ülke içi faiz

 

Ülke içi faiz dövizi etkileyen unsurlardan biridir. Fakat bu unsur, kimi ekonomistler tarafından suni bir etki olarak tanımlanır. Nedeni ise döviz enflasyon ve faiz oranlarının birbiri ile olan terazi ilişkisidir. Bu 3 değerin de bir ülkede belli bir değerde olması istenir ancak bu kısa süreli olarak mümkün olabilir. Bir değerin artması diğer bir değerin düşmesine neden olabilir. Bu etki de hali hazırda dövizi etkiler ancak literatürde bu konu hakkında çokça tartışma vardır.

Döviz girdisi

 

Bir ülkede dövizin yükselmesinin nedeni o ülkede milli paraya olan talebin azalması ve yabancı paralara olan ihtiyacın artmasıdır. Bu ihtiyaç genel olarak ülkeler arası ticaretlerde ortaya çıkar. Ülkeler arası ticaretlerde kullanılan para birimleri eğer milli olursa bu ticaret yapan ülkeleri olumlu etkiler. Eğer iki ülkenin kendi arasındaki ticaret, bu iki ülkeden farklı bir ülkenin para birimi ile yapılıyorsa bu para değerini olumsuz etkiler. Tabi milli para birimi ile dış ticaret yapılabilmesi için her iki ülkenin de birbirlerinin para birimlerine karşı güven duyması gerekir.

Küresel ekonomik kuruluşların verdiği puanlar

 

Dünya küreselleştiğinden beri birçok küresel  şirket kurulmuştur. Kurulan bu şirketler içerisinde elbette ekonomi alanına hitap eden kuruluşlar da vardır. Bu kuruluşlardan bazıları her ülke tarafından siyasi olarak tanınır ve verilen kararlar bu neticede işlenir.

En bilindik kuruluşlardan biri kredi derecelendirme kuruluşlarıdır. Kredi derecelendirme kuruluşları ülkelere belli puanlar verir. Dünya genelindeki ülkeler de bu puanlar neticesinde ilgili ülkeler ile ekonomik birliktelik kurarlar. Eğer bu kuruluşlar bir ülkeye olumsuz puanlar verirlerse ülke ekonomik olarak da olumsuz etkilenir. Bu nedenle bu kuruluşların verdiği puanlar da döviz kurunu büyük oranda etkiler. Bu kuruluşlar tarafından verilecek puanlar ilgili ülkenin küresel kurallara uygunluk ve ekonomik kararlar neticesinde verilir.

Döviz, gelişmişlik düzeyi ile ilgili midir?

 

Döviz kurunun bir ülkenin gelişmişliği ile ilgili olup olmadığı ekonomistler tarafından tartışılmaktadır. Bunun nedeni ise bazı ülkelerde dövizin yüksek olmasına rağmen ekonominin iyi olmasıdır. Tabi döviz kurunun gelişmişlik ve ekonomiden bağımsız şeyler olduğunu söylemek de çok güçtür. Burada önemli olan nokta bir ülkenin para biriminin gücünden ziyade istikrarı ve güvenidir. Yani bir ülkenin para birimi ne kadar güvenilir ve istikrarlı ise ekonomiyi o kadar olumlu etkiler. Ekonominin olumlu etkilenmesi haliyle ilgili ülkeyi de gelişmişlik olarak olumlu etkiler. Ülkenin gelişmişlik seviyesinin artması da para birimine olan güveni arttırır. Bir sirkülasyon şeklinde ülke değer kazanır ve vatandaşın refahı da artar.