Para Nedir?

Para nedir? Para, mal ve hizmetlerin değiş-tokuşu işlevinde kullanılmakta olan gereçlerin en yaygın olanıdır. Para kelimesi ile genel olarak madenî para ve banknotlar anlatılmak ile beraber; ekonomide, vadesiz mevduatlar ve kredi kartları da parayı oluşturan faktörlerden sayılır. Vadeli mevduat, devlet tahvili gibi değişim gereçleri ise paranın benzerleri olarak değerlendirilmektedir.

Para değer eşitliğinin bir göstergesi olarak değer ölçütü, değiş tokuş ve saklama aracı olarak kullanılır. Bu gösterge maddi olabileceği gibi nominal değerlerde de karşılıklar bulabilir. Maddî nitelikte paraya örnek verecek olursak madeni para, banka teminat belgeleri ya da banknot, çek ya da senetlerden bahsedebiliriz. Nominal nitelikte para örnekleri ise banka hesabındaki para ya da kredi onayı gibi sıralanabilir. Para gündelik hayatta takas aracı olarak işlev görür. Doğrudan doğruya takas yapmak isteyen kişilerin ihtiyaçlarına cevap vermesinin yanında diğer takaslar için de kabul görüyor olması, parayı diğer takas araçlarından ayıran en önemli niteliğidir.

Günlük hayatımızda sık sık kullanılan borca dayalı para sistemi ile işleyen ekonomilerde düşünüldüğünün aksine parayı üretenler devletler değildir. Bu sistemde para, borç anlamına gelir. Para bankalar tarafından üretilir ve sistem müşterilerin borçlanmasıyla ilerler. Mevcut paraların hemen hemen hepsinin itibari para olmasından dolayı nakit halindeki paranın altın ya da döviz rezervleriyle değişimi imkansızdır. Günümüzde kullanılan nakit para miktarı, her devlette para basmaya yetkili özel bir banka olan merkez bankası tarafından kontrol altında tutulur ve ticari bankalar aracılığı ile piyasaya sürülmesi gerçekleşir. Ticari bankalar Merkez bankalarından aldıkları paraların karşılığından çok daha fazlasını elektronik ortamda para yaratarak müşterilerine temin edebilirler.

Paranın Dört Temel İşlevi

Paranın değişim aracı işlevi: Para bir hak ölçüsüdür. Altın karşılığı para kullanan bir devlet düşünelim. Bu devlet ne kadar para basarsa Merkez bankasına o değerde Altın stoklaması gerekir. Türkiye de herhangi bir karşılığı olmayan “fiyat” sistemine dahil olan ülkelerdendir.

Paranın ticari işlemlerdeki fonksiyonu tam burada devreye girer. İki malın değiş tokuşunda para, bir üçüncü mal olarak araya girer ve değişim bu noktadan sonra iki bölüme ayırır. A malı verilip karşılığında para alınır, farklı bir yer ve zamanda ise para verilip B malı temin edilir.

Paranın böyle mal değişimini iki bölüme ayırması, paranın bir değişim aracı olma işlevidir.

Paranın hesap ve değer birimi işlevi: Paranın hesap ve değer birimi olarak işlevi, onun bir değişim aracı olma işlevinin doğurduğu bir sonuçtur. Farklı malların değişiminde değişim oranları para ile hesap edilir.

Paranın değer biriktirme ve spekülasyon işlevi: Para, arz ve talebin kolayca karşılanmasını sağlar. Paranın bir iktisat politikası aracı olması işlevi: Gelişmiş bir para ekonomisine sahip ülkelerin para otoriteleri 20. yüzyılda sıklıkla, faiz oranları ve para arzını kontrol etmek yoluyla, paranın bir iktisat politikası aracı olarak kullanmışlardır.